{"id":251,"date":"2020-09-03T11:10:09","date_gmt":"2020-09-03T10:10:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=251"},"modified":"2020-09-03T16:16:09","modified_gmt":"2020-09-03T15:16:09","slug":"251","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=251","title":{"rendered":"Dativo finale"},"content":{"rendered":"<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Luigi Ceci<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Sintassi latina<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dativo finale<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il dativo finale \u00e8 usato come nelle persone (dativo comunemente detto \u201cetico\u201d), cos\u00ec nelle cose. Dal concetto \u201cper la cosa\u201d, \u201criguardo alla cosa\u201d si svolse il concetto di destinazione o fine. Con l\u2019idea di movimento o destinazione sono usati i verbi <i>ire<\/i>, <i>venire<\/i>, <i>mittere<\/i>, <i>arcessere<\/i>, <i>capere<\/i>, <i>constituere<\/i>, <i>deligere<\/i>, <i>destinare<\/i>, <i>quaerere<\/i>, <i>petere\u2026<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cesare (uso classico): <i>arcessere auxilio<\/i> (<i>bell. Gall.<\/i> 3, 11, 2), <i>venire<\/i>, <i>succurrere<\/i>, <i>mittere<\/i>, <i>submittere auxilio<\/i>; <i>subsidio ducere<\/i>, <i>adducere<\/i>, <i>ire<\/i>, <i>venire<\/i>; <i>praesidio relinquere<\/i>, <i>mittere<\/i>, <i>ducere<\/i>, <i>educere<\/i>; <i>receptui canere<\/i> (<i>bell. Gall.<\/i> 7, 47, 1); <i>locum castris capere<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Esse<\/i> col dativo di senso finale in Virg., <i>Georg.<\/i> 1, 3-4: <i>qui cultus habendo sit pecori<\/i>; Virg., <i>Georg.<\/i> 2, 9: <i>Principio arboribus varia est natura creandis<\/i>. Frequente in Livio: cfr. 2, 8, 4; 25, 5, 2; 25, 16, 9.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Dativo di fine in Virgilio coi verbi <i>dare<\/i>, <i>mittere<\/i>, <i>venire<\/i> ecc. Spesso, in Virgilio, il dativo equivale ad un <i>ad<\/i> coll\u2019accusativo (<i>Georg.<\/i> 1, 173: <i>caeditur et tilia ante iugo<\/i> (<i>ad iugum conficiendum<\/i>); <i>Aen.<\/i> 1, 210: <i>Illi se praedae accingunt<\/i> (anche in Livio); <i>Aen.<\/i> 11, 649: (<i>Camilla<\/i>)<i> unum exserta latus pugnae<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Verbi transitivi: Virg., <i>Aen.<\/i> 12, 321-22: <i>quis tantam Rutulis laudem\u2026 attulerit<\/i>; Virg., <i>Aen.<\/i> 7, 39: <i>appulit oris<\/i>; Virg., <i>Ecl.<\/i> 2, 59: <i>liquidis immisi fontibus apros<\/i>; Virg., <i>Ecl.<\/i> 5, 40: <i>inducite fontibus umbras<\/i>; Or., <i>Carm.<\/i> 1, 3, 28: <i>ignem fraude mala gentibus intulit<\/i>; Virg., <i>Aen.<\/i> 6, 365-366: <i>aut tu mihi terram inice<\/i>; Or., <i>Carm.<\/i> 1, 1, 23-24: <i>lituo tubae permixtus sonitus<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il dativo finale-locale \u00e8 tipico dei poeti e prosatori poetizzanti: Virg., <i>Aen.<\/i> 5, 451: <i>it clamor caelo<\/i>; Virg., <i>Aen.<\/i> 2, 688: <i>caelo palmas\u2026 tetendit<\/i>; Virg., <i>Aen.<\/i> 6, 126: <i>facilis descensus Averno<\/i>; Ov., <i>Met.<\/i> 3, 695: <i>corpora\u2026 Stygiae demittite nocti<\/i>; Or., <i>Carm.<\/i> 4, 4, 65: <i>Merses profundo<\/i>; Or., <i>Carm.<\/i> 1, 12, 31-32: <i>ponto unda recumbit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 7, 3, 5: (<i>lex<\/i>) <i>fixa fuit dextro lateri aedis<\/i>; Virg., <i>Aen.<\/i> 11, 593-594: <i>arma inspoliata feram tumulo<\/i>; Cic., <i>Tusc<\/i>. 2, 20 (traduzione di Sofocle, <i>Trach<\/i>. 1060): <i>non saeva terris gens relegata ultimis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b>: questo non \u00e8 un locativo, ma una specializzazione del dativo finale.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cicerone, <i>receptui canere<\/i>; <i>mittere praesidio<\/i>, <i>muneri<\/i>; <i>currere<\/i>, <i>venire<\/i>, <i>proficisci subsidio<\/i>. <i>Verr.<\/i> 2, 2, 170: <i>pecunias iis\u2026 faenori dabat<\/i>; <i>pro<\/i><i> Cluent.<\/i> 43: <i>quod se non suis commodis\u2026 natum esse arbitrabatur<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Maggior libert\u00e0 nei poeti. Dativo di destinazione in Virg., <i>Aen.<\/i> 10, 259: <i>armis pugnaeque parent se<\/i>; <i>Aen.<\/i> 7, 482: <i>belloque animos accendit. <\/i>Le novit\u00e0 di Virgilio stanno nel campo della guerra e della battaglia.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tacito allarga l\u2019uso. Cfr. <i>Ann.<\/i> 2, 7: <i>honorique patris princeps ipse cum legionibus decucurrit<\/i>; <i>Ann.<\/i> 13, 32: <i>Factum est senatus consultum ultioni iuxta et securitati<\/i>; <i>Ann.<\/i> 1, 29: <i>corpora extra vallum abiecta ostentui<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il dativo finale con <i>esse<\/i> comunemente si usa senza aggettivo. Quando si usa l\u2019aggettivo, si pone una misura di quantit\u00e0: grande, pi\u00f9 grande, piccola, pi\u00f9 piccola, nulla. Cicerone: <i>nullo<\/i> (<i>magno<\/i>) <i>adiumento esse<\/i>; <i>magno <\/i>(<i>satis magno<\/i>, <i>maximo<\/i>) <i>argumento<\/i> (\u201cprova\u201d) <i>esse<\/i>; <i>quantae<\/i> (<i>magnae<\/i>, <i>maiori<\/i>, <i>maximae<\/i>) <i>curae esse<\/i>; <i>summo honori esse<\/i>; <i>magno praesidio fuit<\/i>; <i>honori summo nostro Miloni fuit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Adiumento<\/i>, <i>amori<\/i>, <i>argumento<\/i>, <i>calamitati<\/i>, <i>curae<\/i>, <i>damno<\/i>, <i>dolori<\/i>, <i>gloriae<\/i>, <i>honori<\/i>, <i>impedimento<\/i>, <i>invidiae<\/i>, <i>iucunditati<\/i>, <i>laetitiae<\/i>, <i>laudi<\/i>, <i>malo<\/i>, <i>odio<\/i>, <i>ornamento<\/i>, <i>praemio<\/i>, <i>praesidio<\/i>, <i>probro<\/i>, <i>quaestui<\/i>, <i>saluti<\/i>, <i>sollicitudini<\/i>, <i>terrori<\/i>, <i>usui<\/i>, <i>utilitati<\/i>, <i>voluptati<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Iug.<\/i> 7, 4: <i>ut\u2026 Numantinis maximo terrori esset<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nep., <i>Pel.<\/i> 3, 1: <i>nimia fiducia quantae calamitati soleat esse<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il nesso <i>saluti esse<\/i> in Cicerone solo 19 volte. Ma appare quasi come formula con <i>res publica<\/i>, <i>civitas<\/i>, <i>cives<\/i>. Cic., <i>pro<\/i><i> Lig.<\/i> 16: <i>si\u2026 saluti civi calamitoso esse vellemus<\/i>; in senso ironico <i>d<\/i><i>e leg. agr.<\/i> 2, 47: <i>plane quasi ea res vobis saluti futura sit. <\/i>Cfr. Liv. 1, 51, 3; Nep., <i>Tras.<\/i> 2, 2.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Saluti esse<\/i>: Cicerone l\u2019usa 19 volte, ma quasi sempre assolutamente (senza, cio\u00e8, il dativo della persona interessata). Invece Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 7, 50, 6: <i>Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit<\/i>; Sall. <i>Iug.<\/i> 33, 4: <i>non sociis saluti fore<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">\u201c<span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Stare a cuore\u201d: <i>cordi esse<\/i>, sempre al singolare. Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 6, 19, 4: <i>quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt. <\/i>Cfr. Tac., <i>Hist.<\/i> 4, 81, 18. Lucilio 144: <i>manere cordi<\/i>. Comici: <i>in corde esse<\/i>, <i>tenere<\/i>, <i>volutare<\/i>, <i>vorsari<\/i>. Stat., <i>Ach.<\/i> 1, 667: <i>in corde manebat<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Taedio esse<\/i> primamente in Tac., <i>Hist.<\/i> 3, 81, 4. <i>Venire taedio<\/i> in Plin., <i>n<\/i><i>at. hist.<\/i> 31, 2, 16: <i>vinum taedio venire iis qui ex Clitorio lacu biberint ait Eudoxus<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Terrori esse<\/i> manca in Cicerone, ma Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 7, 66, 6: <i>terrori hostibus futurum<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tac., <i>d<\/i><i>ial.<\/i> 9: <i>cui bono est, si apud te Agamemnon aut Iason diserte loquitur?<\/i>; Cic., <i>pro<\/i><i> Rosc. Am.<\/i> 84: <i>L. Cassius\u2026 identidem in causis quaerere solebat cui bono fuisset<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Usui esse<\/i>: 21 luoghi in Cicerone; un centinaio di esempi negli altri scrittori. <i>Alicui usui esse<\/i>: \u201c\u00e8 di gran vantaggio\u201d. Distingui <i>usus esse<\/i>, passato di <i>utor<\/i>, senza il dativo di persona. Cesare dice <i>alicui magno esse usui<\/i>. Il dativo di persona manca in <i>bell. Gall.<\/i> 3, 14, 5 e 7, 41, 3. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Usui esse<\/i> (<i>magno<\/i>, <i>maximo<\/i>, <i>nullo<\/i>) in Ces., <i>bell<\/i><i>. civ.<\/i> 2, 7, 1: <i>naves nullo usui fuerunt<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Alicui praesidio esse<\/i> 8 volte in Cesare; altre 18 volte <i>curae<\/i>, <i>saluti<\/i>, <i>dolori<\/i> ecc.; 22 volte <i>praemio<\/i>, <i>malo<\/i>, <i>perniciei<\/i>, <i>opprobrio<\/i>, <i>invidiae<\/i>, <i>laetitiae<\/i> ecc.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Admirationi esse<\/i> \u00e8 frase fatta nell\u2019et\u00e0 augustea secondo <i>odio<\/i>, <i>usui esse<\/i>; si trova la prima volta in Seneca, <i>Epist. ad Luc.<\/i> 33, 1, poi in Apuleio e Gellio. Col verbo passivo, <i>Admiratione autem adficiuntur ii, qui\u2026<\/i> in Cic., <i>d<\/i><i>e off.<\/i> 2, 37.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cesare: <i>alicui auxilio succurrere<\/i> in <i>bell. Gall.<\/i> 7, 80, 3; <i>venire<\/i> in <i>bell. Gall.<\/i> 2, 29, 1; <i>mittere auxilio<\/i>. Anche in Tacito, e cfr. Livio 30, 42, 6: <i>Sopatrum&#8230; missum nuper in Africam esse Hannibali et Carthagineinsibus auxilio<\/i>. <i>M<\/i><i>ittere praesidio<\/i> in <i>bell<\/i><i>. civ.<\/i> 3, 75, 1; <i>alicui praesidio egredi<\/i> in <i>bell<\/i><i>. civ.<\/i> 1, 40, 3. <i>R<\/i><i>elinquere<\/i> (frequentissimo), <i>ducere<\/i>, <i>deducere<\/i>, <i>educere<\/i>, <i>disponere<\/i>; <i>alicui subsidio ire<\/i>, <i>proficisci<\/i>, <i>venire<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cesare: <i>deligere locum coloquio<\/i>; <i>diem constituere concilio<\/i>, <i>colloquio<\/i>, <i>pugnae<\/i>; <i>diem dicere colloquio<\/i>; <i>aliquem <\/i>(<i>alicui<\/i>) <i>subsidio<\/i> <i>mittere<\/i>; <i>auxilio mittere<\/i>; (<i>alicui<\/i>) <i>subsidio venire<\/i>; <i>aliquem auxilio arcessere<\/i>; <i>copias praesidio relinquere<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nepote: <i>auxilio<\/i> (<i>subsidio<\/i>) <i>mittere<\/i>; <i>auxilio proficisci<\/i>; <i>subsidio ire<\/i>, <i>adducere<\/i>; <i>subsidio proficisci<\/i>; <i>praesidio proficisci<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tacito: <i>auxilio vocare<\/i> in <i>Ann.<\/i>, 4, 67 e 12, 45.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ces.,<i> bell. Gall.<\/i> 3, 26, 2: <i>quae<\/i> (<i>cohortes<\/i>) <i>praesidio castris relictae integrae ab labore erant<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Or., <i>Sat.<\/i> 1, 6, 85: <i>nec timuit, sibi ne vitio quis verteret, olim.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nep., <i>Timol.<\/i> 4, 2: <i>Neque hoc illi quisquam tribuebat superbiae<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>a<\/i><i>d fam.<\/i> 2, 16, 3: <i>quod illi tribuebatur ignaviae<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ulp., <i>Dig.<\/i> 4, 3, 9: <i>si servum pignoratum noxae mihi dederis, de dolo teneris<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tac., <i>Ann.<\/i> 1, 73: <i>Rubrio crimini dabatur violatum periurio numen Augusti<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Dono dare alicui <\/i>frequente in tutta la latinit\u00e0: Plaut., <i>Men.<\/i> 689; Sall., <i>Iug.<\/i> 5, 4; Livio, Tacito, ma ignoto a Cicerone e Cesare; in Nepote e Tacito anche<i> muneri dare alicui<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cicerone <i>dare laudi alicui<\/i> 4 volte; <i>dare vitio alicui <\/i>5 volte,<i> vertere vitio alicui <\/i>1 volta.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nella latinit\u00e0 imperiale e specialmente in Tacito: <i>dare<\/i>, <i>ducere<\/i>, <i>habere<\/i>, <i>tribuere aliquid honori<\/i> <i>alicui<\/i> e <i>alicuius<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Altri pochi verbi, oltre ad <i>esse<\/i>, sono costruiti col dativo, e specialmente:<\/span><\/span><\/p>\n<ol>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nella latinit\u00e0 classica: <i>habere<\/i>, <i>ducere<\/i> (\u201cstimare\u201d), <i>dare<\/i>, <i>addere<\/i>, <i>dicere<\/i> (\u201cassegnare\u201d), <i>vertere<\/i> (\u201cimputare\u201d); con <i>auxilio<\/i>, <i>praesidio<\/i>, <i>subsidio<\/i> i verbi di \u201cvenire\u201d, \u201cmandare\u201d, \u201clasciare\u201d (<i>ire<\/i>, <i>venire<\/i>, <i>mittere<\/i>, <i>relinquere<\/i> ecc.).<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Fio<\/i>, <i>dono<\/i>, <i>habeo<\/i>, <i>tribuo<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 3, 3, 5: <i>Id remedium timori fuit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Cat.<\/i> 2, 8: <i>quibus profecto contra naturam corpus voluptati, anima oneri fuit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 8, 38, 16: <i>Mihi legiones peditumque pugna curae erunt<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 6, 19, 4: <i>omniaque, quae<\/i> <i>vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 35, 19, 6: <i>Odi odioque sum Romanis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 1, 44, 5: <i>Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 4, 25, 1: <i>Quae res magno usui nostris fuit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cicerone: <i>adiumento<\/i> 20 volte, <i>auxilio<\/i> 6 volte, <i>bono<\/i> 5 volte, <i>calamitati<\/i> 4 volte, <i>cordi<\/i> 5 volte, <i>crimini<\/i> 5 volte, <i>curae<\/i> 84 volte, <i>dedecori<\/i> 9 volte, <i>detrimento<\/i> 3 volte, <i>dolori <\/i>10 volte, <i>emolumento<\/i> 4 volte, <i>exemplo<\/i> 5 volte, <i>exitio<\/i> 3 volte, <i>fraudi<\/i> 16 volte, e sempre di cose, <i>gloriae<\/i> 4 volte, <i>honori<\/i> 20 volte, <i>impedimento<\/i> 21 volte, <i>indicio<\/i> 2 volte, <i>invidiae<\/i> 2 volte, <i>iucunditati<\/i> 1 volta, <i>laetitiae<\/i> 1 volta, <i>laudi<\/i> 6 volte, <i>lucro<\/i> 2 volte, <i>ludibrio<\/i> 4 volte, <i>malo<\/i> 4 volte, <i>odio<\/i> 21 volte, <i>oneri<\/i> 1 volta, <i>ornamento<\/i> 20 volte, <i>praedae<\/i> 3 volte, <i>praesidio<\/i> 26 volte, <i>probro<\/i> 4 volte, <i>saluti<\/i> 19 volte, <i>solacio<\/i> 1 volta, <i>testimonio<\/i> 7 volte, <i>timori<\/i> 1 volta, <i>usui<\/i> 26 volte, <i>utilitati<\/i> 2 volte, <i>voluptati<\/i> 14 volte. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Oneri <\/i>si trova in tutta la latinit\u00e0.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Esse miraculo<\/i> primamente in Livio 1, 27, 7 e 6, 12, 2. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Monumento esse<\/i> esclusivamente in Livio 1, 48, 7 e 2, 33, 9. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Opprobrio esse<\/i> una volta in Nepote ed in Cicerone secondo la citazione di Servio. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Praemio esse<\/i> in Nepote ed in Livio. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Praesidio esse<\/i> frequente presso gli storici, specialmente in Cesare. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Pudori esse<\/i> nei poeti (Or., <i>a<\/i><i>rs poet.<\/i> 406-407), in Livio, in Tacito. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Reprehensioni esse <\/i>in Plinio, <i>Epist.<\/i> 5, 3, 11.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Documento<\/i> in Cesare, (<i>bell<\/i><i>. civ.<\/i> 3, 10, 6); una volta <i>contemptui<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Emolumento<\/i> si ha solo in Cicerone e in Livio 23, 15, 14. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Gaudio esse <\/i>evitato da Cicerone, ma in Sallustio, <i>Iug.<\/i> 9, 2: <i>quam rem tibi certo scio gaudio esse<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Hortamento esse<\/i> isolato in Sallustio <i>Iug.<\/i> 98, 7. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Incitamento esse<\/i> nella tarda latinit\u00e0: cfr. Veget., <i>mulomed.<\/i> III <i>prolog.<\/i>). <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Admirationi esse<\/i> per la prima volta in Sen., <i>a<\/i><i>d. Luc.<\/i> 4, 4, 1. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Culpae esse<\/i> ignoto fino a Columella; <i>dare aliquid alicui culpae<\/i> una volta in Cicerone in unione con <i>vitio dare<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Damno esse<\/i> manca a Cicerone e Cesare, ma si ha in Livio. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Esse ignominiae <\/i>primamente in Livio 39, 19, 5. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Incommodo esse<\/i> nella tarda latinit\u00e0: Aur. Vitt., <i>de Caes.<\/i> 3, 8.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Dativo e nominativo: <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>d<\/i><i>e fin.<\/i> 2, 18, 59: <i>cuius mors tibi emolumentum futura sit.<\/i> <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 1, 45, 4: <i>cornua\u2026 monumentum ei fuere miraculo.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 3, 38, 3: (<i>discordiam<\/i>)<i> impedimentum dilectui fore<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In luogo del dativo si ha il nominativo o l\u2019accusativo predicativo, od altri costrutti (<i>ad<\/i> o <i>in <\/i>e l\u2019accusativo):<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Plaut., <i>Bacch.<\/i> 1054: <i>Scivi ego iamdudum fore me exitium Pergamo<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 1, 51, 1: <i>Caesar praesidium utrisque castris, quod satis esse visum est, reliquit<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Liv. 1, 43, 2: <i>haec, ut tegumenta corporis essent<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Cat.<\/i> 20, 14: <i>fortuna omnia ea victoribus praemia posuit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tac., <i>Hist.<\/i> 2, 23, 1: <i>Gallus legionem primam in auxilium Placentiae ducebat<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Aliquid est damnum alicui.<\/i> Cfr. Tacito, <i>Agr.<\/i> 6: <i>idque matrimonium ad maiora nitenti decus ac robur fuit<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Dare<\/i>, <i>accipere<\/i>, <i>afferre<\/i> <i>aliquid<\/i> (<i>aliquem<\/i>) <i>donum alicui<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Est aliquid exitium alicui<\/i>. Cfr. Virg., <i>Ecl.<\/i> 3, 101. <i>Esse in fastidio <\/i>in Tacito, <i>venire in fastidium<\/i> in Seneca. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Fedro, <i>Fab<\/i>. 4, 84: <i>si qua res esset cibo<\/i>, ma pi\u00f9 frequentemente (specie in Plinio, <i>Naturalis Historia<\/i>) <i>esse<\/i>, <i>sumere<\/i>, <i>dare<\/i>, <i>excipere<\/i> <i>in<\/i> o <i>pro<\/i> <i>cibo<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>In praesidium<\/i>, <i>ad praesidium<\/i> <i>mittere<\/i>, <i>relinquere<\/i> in Livio e Tacito. Liv. 44, 39, 3: <i>castra sunt victori receptaculum<\/i>, <i>victo perfugium<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Concilio<\/i>, <i>colloquio<\/i>, <i>pugnae<\/i>:<i> locum deligere<\/i> <i>castris<\/i>, <i>colloquio<\/i>, <i>domicilio<\/i>; <i>diem<\/i> <i>dicere<\/i> <i>colloquio<\/i>; <i>tempus<\/i> <i>dare<\/i> <i>colloquio<\/i> in Ces., <i>bell<\/i><i>. civ.<\/i> 1, 11, 3; <i>diem<\/i> <i>petere<\/i> <i>indutiis<\/i> in Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 4, 12, 1. Cfr. Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 7, 37, 2: <i>hortaturque eos<\/i> <i>ut<\/i> <i>se<\/i> <i>liberos et imperio<\/i> <i>natos<\/i> <i>meminerint<\/i>; Ces., <i>bell. Gall.<\/i> 3, 15, 2: <i>cum<\/i> <i>ei<\/i> <i>rei<\/i> <i>nullum<\/i> <i>reperiretur<\/i> <i>auxilium<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nep., <i>Milt<\/i>. 5, 4: <i>subsidio<\/i> <i>venire<\/i>, e pi\u00f9 spesso <i>subsidio<\/i>, <i>praesidio<\/i> <i>mittere<\/i>, <i>proficisci<\/i>, <i>adducere<\/i>, ma sempre col dativo dell\u2019oggetto di persona. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Iug<\/i>. 108, 2: <i>colloquio diem<\/i>, <i>locum<\/i>, <i>tempus<\/i> <i>ipse<\/i> <i>deligeret<\/i>; Sall., <i>Hist<\/i>. 2, 66 M: <i>instruere pugnae suos<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cicerone, <i>receptui<\/i> <i>canere<\/i>; <i>mittere<\/i> <i>praesidio<\/i>, <i>muneri<\/i>; <i>currere<\/i>, <i>venire<\/i>, <i>proficisci<\/i> <i>subsidio<\/i>. In <i>Verr<\/i>. 2, 2, 170: <i>dare<\/i> <i>alicui<\/i> <i>pecuniam<\/i> <i>faenori<\/i>.<i> Natus<\/i> coll\u2019<i>ad<\/i>, ma anche col dativo: cfr. <i>pro<\/i><i> Cluent<\/i>. 43: <i>commodis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nei poeti, maggior libert\u00e0 (dativo di destinazione): Virg., <i>Aen<\/i>. 10, 259: <i>me<\/i> <i>pugnae<\/i> <i>paro<\/i>; Virg., <i>Aen<\/i>. 7, 482: <i>accendere<\/i> <i>bello<\/i> <i>animos<\/i>. Le novit\u00e0 di Virgilio stanno nel campo della guerra e della battaglia.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Livio, <i>paratus<\/i> col dativo. Cfr. 1, 1, 8: <i>animus<\/i> <i>vel<\/i> <i>bello<\/i> <i>vel<\/i> <i>paci<\/i> <i>paratus<\/i>. Tacito allarga l\u2019uso: cfr. <i>Ann<\/i>. 2, 7: <i>honorique<\/i> <i>patris princeps ipse<\/i> <i>cum<\/i> <i>legionibus<\/i> <i>decucurrit<\/i>; <i>Ann<\/i>. 13, 32: <i>Factum<\/i> <i>est<\/i> <i>senatus<\/i> <i>consultum<\/i> <i>ultioni<\/i> <i>iuxta<\/i> <i>et<\/i> <i>securitati<\/i>; <i>Ann<\/i>. 1, 29: <i>corpora<\/i> <i>extra<\/i> <i>vallum<\/i> <i>abiecta<\/i> <i>ostentui<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luigi Ceci Sintassi latina Dativo finale Il dativo finale \u00e8 usato come nelle persone (dativo comunemente detto \u201cetico\u201d), cos\u00ec nelle cose. Dal concetto \u201cper la cosa\u201d, \u201criguardo alla cosa\u201d si svolse il concetto di destinazione o fine. Con l\u2019idea di movimento o destinazione sono usati i verbi ire, venire, mittere, arcessere, capere, constituere, deligere, destinare, &#8230; <a title=\"Dativo finale\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=251\" aria-label=\"Per saperne di pi\u00f9 su Dativo finale\">Leggi tutto<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[14,50,59,15,13],"class_list":["post-251","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceci","tag-angelo-boezi","tag-dativo","tag-dativo-finale","tag-luigi-ceci","tag-sintassi-latina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=251"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":254,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions\/254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}