{"id":245,"date":"2020-08-04T18:56:32","date_gmt":"2020-08-04T17:56:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=245"},"modified":"2020-08-04T18:56:32","modified_gmt":"2020-08-04T17:56:32","slug":"dativo-con-similis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=245","title":{"rendered":"Dativo con similis"},"content":{"rendered":"<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Luigi Ceci<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Sintassi latina<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Dativo con <i>similis<\/i><\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Similis<\/i> col dativo si trova in tutti i periodi della lingua latina e in tutti i generi. <i>Similis<\/i> col genitivo \u00e8 quasi escluso dall\u2019alta poesia. Cicerone usa di pi\u00f9 il genitivo. Il genitivo \u00e8 usato in alcuni periodi e in alcuni generi della letteratura, fino a cadere quasi in disuso. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Similis<\/i> col genitivo del pronome personale \u00e8 una costruzione antica del linguaggio vivo; <i>similis<\/i> col genitivo \u00e8 formazione analogica di codesto uso. <i>Similis<\/i> col genitivo \u00e8 del linguaggio familiare. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Virgilio sempre <i>similis<\/i> col dativo. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>n<\/i><i>at. deor.<\/i> 2, 140: <i>Itaque plectri similem linguam nostri solent dicere, chordarum dentes, nares cornibus iis, qui ad nervos resonant in cantibus.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>n<\/i><i>at<\/i>. <i>deor<\/i>. 1, 90: <i>Nec<\/i> <i>vero intellego, cur maluerit Epicurus deos hominum similes dicere quam homines deorum. Quaeres quid intersit. Si enim hoc illi simile sit, esse illud huic<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>Tusc<\/i>. 3, 23: <i>aegris enim corporibus simillima animi est aegritudo; at non similis aegrotationis est libido, non immoderata laetitia, quae est voluptas animi elata et gestiens. Ipse etiam metus non est morbi admodum similis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>d<\/i><i>e fin.<\/i> 2, 17: <i>rhetoricam palmae, dialecticam pugni similem esse dicebat<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>n<\/i><i>at. deor.<\/i> 2, 29: <i>in belua quiddam simile mentis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>d<\/i><i>e fin.<\/i> 5, 38: <i>Sunt autem bestiae quaedam, in quibus inest aliquid simile virtutis<\/i> (il ritmo permette anche <i>virtute<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Per il ritmo, cfr. Cic., <i>Acad<\/i>. 2, 54: <i>Sed si satis est ad tollendam cognitionem similia esse multa multorum, cur eo non estis contenti, praesertim concedentibus nobis?<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nell\u2019antica latinit\u00e0 e in Cicerone, ricorre sempre: <i>portenti<\/i>, <i>monstri<\/i>, <i>ostenti<\/i>, <i>prodigii<\/i> <i>simile<\/i>. Mai il dativo: l\u2019espressione \u00e8 indefinita. Cfr. per\u00f2 Livio 10, 47, 6: <i>portentoque<\/i> <i>similis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Veri similis <\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00e8 formula fissa: Cic., <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>d<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>e inv.<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"> 1, 82: <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>si res aut vera aut veri similis permittet<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Col pronome, <i>similis<\/i> (<i>dissimilis<\/i>) <i>mei<\/i>, <i>tui<\/i>, <i>sui<\/i>, <i>nostri<\/i>, <i>vestri<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>Phil<\/i>. 10, 3: <i>Cur<\/i> <i>semper<\/i> <i>tui<\/i> <i>dissimiles<\/i> <i>defendis?<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In altre forme, col genitivo e col dativo, ma con forte prevalenza della costruzione genitivale. Per esempio, in Cicerone quando si paragonano persone con persone si usa 88 volte il genitivo e solo 9 volte il dativo; quando si comparano cose con cose, si hanno 65 esempi col genitivo, ma 59 col dativo. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Le distinzioni tra somiglianza interna e somiglianza esterna non reggono: in Cicerone, 29 esempi col genitivo e 11 col dativo di <i>outer likeness<\/i>; 73 esempi col genitivo e 39 col dativo di <i>outer likeness<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Livio (libri 1-10 e 31-40) 8 volte col genitivo, di cui 6 nella prima deca, 43 col dativo. Livio nella prima deca ha due volte <i>similius<\/i> <i>vero<\/i> (<i>veri<\/i> <i>similius<\/i> \u00e8 uso costante negli antichi autori). <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Tacito, 1 volta col genitivo (cfr. <i>Hist<\/i>. 3, 76: <i>Lascivia socordiaque gladiatorum magis quam ducum similes<\/i>), 7 col dativo. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Svetonio, mai col genitivo, 10 volte col dativo. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Quintiliano (libri 1-6), 7 volte col genitivo, 63 col dativo.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Persone comparate con persone, cose con cose, animali con animali; persone con cose e con animali; cose con animali; somiglianza esterna od interna; somiglianza generale.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In poesia, si usa <i>similis<\/i> prevalentemente col dativo. In Plauto, 15 volte col genitivo, 4 col dativo. In Virgilio, 1 volta col genitivo (cfr.<i> Aen.<\/i> 5, 594: <i>delphinum similes<\/i>), 17 col dativo. Il genitivo anche in Or. <i>Sat<\/i>. 2, 1, 3.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il latino dice <i>simile<\/i> <i>veri<\/i>, ma non <i>similia<\/i> <i>verorum<\/i> (sempre <i>similia<\/i> <i>veris<\/i>: cfr. Liv. 5, 21, 9). Cos\u00ec, il participio futuro in &#8211;<i>urus<\/i> di regola non ha il genitivo plurale.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luigi Ceci Sintassi latina Dativo con similis Similis col dativo si trova in tutti i periodi della lingua latina e in tutti i generi. Similis col genitivo \u00e8 quasi escluso dall\u2019alta poesia. Cicerone usa di pi\u00f9 il genitivo. Il genitivo \u00e8 usato in alcuni periodi e in alcuni generi della letteratura, fino a cadere quasi &#8230; <a title=\"Dativo con similis\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=245\" aria-label=\"Per saperne di pi\u00f9 su Dativo con similis\">Leggi tutto<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[14,50,57,15,13],"class_list":["post-245","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceci","tag-angelo-boezi","tag-dativo","tag-dativo-con-similis","tag-luigi-ceci","tag-sintassi-latina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=245"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":247,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245\/revisions\/247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}