{"id":194,"date":"2020-07-23T15:30:22","date_gmt":"2020-07-23T14:30:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=194"},"modified":"2020-07-23T15:30:22","modified_gmt":"2020-07-23T14:30:22","slug":"genitivo-soggettivo-e-oggettivo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=194","title":{"rendered":"Genitivo soggettivo e oggettivo"},"content":{"rendered":"<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Luigi Ceci<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Sintassi latina<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Genitivo soggettivo e oggettivo<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tanto in latino quanto in italiano si ha una stessa forma per il genitivo soggettivo e per il genitivo oggettivo. <i>Amor<\/i> <i>patris<\/i>, \u201cl\u2019amore del padre\u201d, pu\u00f2 significare sia l\u2019amore che sente il padre (p<i>ater amat<\/i>) sia l\u2019amore che si sente per il padre (<i>filius amat patrem<\/i>). Si ha dunque il genitivo soggettivo quando il genitivo pu\u00f2 trasformarsi nel soggetto di una frase verbale attiva; si ha il genitivo oggettivo, quando il genitivo pu\u00f2 trasformarsi nell\u2019oggetto di una frase verbale attiva. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sono genitivi soggettivi <i>fuga<\/i> <i>hostium<\/i> (<i>hostes fugiunt<\/i>), <i>ploratus<\/i> <i>mulierum<\/i> (<i>mulieres plorant<\/i>). Sono genitivi oggettivi <i>cupiditas regni<\/i> (<i>cupiunt regnum<\/i>), <i>spes honorum<\/i> (<i>sperant honores<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Frequentissimo \u00e8 in latino il genitivo oggettivo in dipendenza dei seguenti nomi: <i>aditus<\/i>, <i>bellum<\/i>, <i>causa<\/i>, <i>cupiditas<\/i>, <i>dilectus<\/i>, <i>dubitatio<\/i>, <i>fides<\/i>, <i>fiducia<\/i>, <i>finis<\/i>, <i>immunitas<\/i>, <i>imperium<\/i>, <i>iniuria<\/i>, <i>inopia<\/i>, <i>memoria<\/i>, <i>mentio<\/i>, <i>occupatio<\/i>, <i>odium<\/i>, <i>opinio<\/i>, <i>potestas<\/i>, <i>principatus<\/i>, <i>quaestio<\/i>, <i>quaestus<\/i>, <i>scientia<\/i>, <i>simulatio<\/i>, <i>spes<\/i>, <i>suspicio<\/i>, <i>usus<\/i>, <i>vacatio<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 3, 23, 5: <i>Summamque scientiam rei militaris habere existimabantur<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 5, 48, 10: <i>Quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> Il genitivo oggettivo \u00e8 tanto frequente, che Nepote lo adopera circa 270 volte e Cesare, nel <i>de bello Gallico<\/i>, circa 200 volte, senza tener conto dei gerundi oggettivi.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Invece del genitivo oggettivo, per ragione di maggior chiarezza, si usa spesso l\u2019accusativo con <i>in<\/i>, <i>contra<\/i> e <i>adversus<\/i>, specie in dipendenza dei seguenti nomi: <i>animus<\/i>, <i>beneficium<\/i>, <i>benevolentia<\/i>, <i>fides<\/i>, <i>indulgentia<\/i>, <i>meritum<\/i>, <i>studium<\/i>, <i>voluntas<\/i> ecc. ecc. E anche in italiano rendiamo il genitivo oggettivo, oltre che con la preposizione \u201cdi\u201d, con altre preposizioni.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 1, 6, 3: <i>Nondum<\/i> <i>bono<\/i> <i>animo<\/i> <i>in<\/i> <i>populum<\/i> <i>Romanum<\/i> <i>viderentur<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 1, 42, 3: <i>Pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 1, 19, 2: <i>Divitiaci fratris summum in populum Romanum studium, summam in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> L\u2019espressione preposizionale, che sta quasi sempre tra l\u2019attributo e il sostantivo, si usa con nomi di persona o di idee che si avvicinano a persone, come <i>patria<\/i>, <i>populus<\/i>, <i>gens<\/i> ecc. ecc.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cesare usa <i>erga<\/i> e <i>in<\/i>; Nepote usa alcune volte <i>erga<\/i> in senso ostile; <i>adversus<\/i> non \u00e8 usata mai n\u00e9 da Cesare, n\u00e9 da Nepote, n\u00e9 da Sallustio, n\u00e9 da Cicerone (orazioni) n\u00e9 da Livio (21-23).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il genitivo soggettivo dei pronomi personali si rende con i corrispondenti aggettivi possessivi, mentre il genitivo oggettivo degli stessi pronomi si rende con <i>mei<\/i>, <i>tui<\/i>, <i>sui<\/i>, <i>nostri<\/i> e <i>vestri<\/i> (<i>nostrum<\/i> e <i>vestrum<\/i> in unione con <i>omnium<\/i>), che sono da ritenersi genitivi neutri.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>de<\/i> <i>orat<\/i>. 2, 28, 122: <i>Nihil quisquam umquam me audiente egit orator, quod non in memoria mea penitus insederit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>de fin.<\/i> 5, 9, 26: <i>Omnem naturam esse servatricem sui<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> A volte anche il genitivo oggettivo dei pronomi personali si rende col corrispondente aggettivo possessivo.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nep., <i>Lys<\/i>. 4: <i>Ita ille imprudens ipse suus fuit accusator<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il genitivo soggettivo si usa anche in unione con gli ablativi <i>causa<\/i> e <i>gratia<\/i>, \u201ca causa di\u201d, con valore finale, generalmente col genitivo preposto. Allo stesso modo si usa <i>ergo<\/i>, ma con valore causale. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Cat<\/i>. 23, 1: <i>Quem censores senatu probri gratia moverant<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nep., <i>Paus<\/i>. 1, 3: <i>Eiusque victoriae ergo Apollini id donum dedisse<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Se il genitivo dipendente da <i>causa<\/i> e <i>gratia<\/i> \u00e8 un pronome personale, si cambia nell\u2019ablativo femminile dell\u2019aggettivo corrispondente. Si dice cio\u00e8 <i>mea causa<\/i>, non <i>mei causa<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> Cesare, nel De bello Gallico, usa 35 volte il genitivo con <i>causa<\/i>, una sola volta <i>gratia<\/i>, con un gerundio. Non usa mai invece <i>ergo<\/i>, che si trova uns sola volta in Nepote; Cicerone e altri scrittori classici usano <i>ergo<\/i> solo nelle leggi e in formule ufficiali.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Anche il nome indeclinabile <i>instar<\/i>, \u201csomiglianza\u201d, si trova spesso accompagnato con un genitivo, al quale generalmente si pospone.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 2, 17, 4: <i>Ut instar muri hae saepes munimenta praeberent<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Virg., <i>Aen<\/i>. 3, 367: <i>Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luigi Ceci Sintassi latina Genitivo soggettivo e oggettivo Tanto in latino quanto in italiano si ha una stessa forma per il genitivo soggettivo e per il genitivo oggettivo. Amor patris, \u201cl\u2019amore del padre\u201d, pu\u00f2 significare sia l\u2019amore che sente il padre (pater amat) sia l\u2019amore che si sente per il padre (filius amat patrem). Si &#8230; <a title=\"Genitivo soggettivo e oggettivo\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=194\" aria-label=\"Per saperne di pi\u00f9 su Genitivo soggettivo e oggettivo\">Leggi tutto<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[14,16,39,9,15,34],"class_list":["post-194","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceci","tag-angelo-boezi","tag-genitivo","tag-genitivo-soggettivo-e-oggettivo","tag-latino","tag-luigi-ceci","tag-sintassi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=194"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":195,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/194\/revisions\/195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}