{"id":192,"date":"2020-07-22T14:14:10","date_gmt":"2020-07-22T13:14:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=192"},"modified":"2020-07-22T14:14:10","modified_gmt":"2020-07-22T13:14:10","slug":"genitivo-partitivo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=192","title":{"rendered":"Genitivo partitivo"},"content":{"rendered":"<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Luigi Ceci<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Sintassi latina<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Genitivo partitivo<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il genitivo partitivo indica la parte d\u2019un tutto. Si trova in dipendenza di sostantivi che esprimono la parte di un tutto (<i>pars militum<\/i>, m<i>ultitudo militum<\/i>), di aggettivi comparativi e superlativi (<i>maior fratrum<\/i>, <i>maximus fratrum<\/i>, <i>fortior militum<\/i>, <i>fortissimi militum<\/i>), di avverbi superlativi (<i>maxime deorum<\/i>), di numerali cardinali e ordinali (<i>quinque militum<\/i>, <i>tertius imperatorum<\/i>), di aggettivi di quantit\u00e0 usati sostantivamente (<i>multi nostrorum militum<\/i>, <i>pauci vestrorum civium<\/i>), di pronomi, di preferenza interrogativi e indefiniti (<i>quis nostrorum puerorum<\/i>, <i>nemo nostrorum sociorum<\/i>, <i>alia animalium<\/i>, <i>aliquis puerorum<\/i>) e di avverbi di luogo pronominali in unione con <i>terrarum<\/i>, <i>gentium<\/i> e <i>loci<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">\n<p align=\"JUSTIFY\">\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> Il genitivo partitivo di <i>nos<\/i> e <i>vos<\/i> \u00e8 <i>nostrum<\/i> e <i>vestrum<\/i>, non mai <i>nostri<\/i> e <i>vestri<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il genitivo partitivo si trova di frequente sostituito dall\u2019ablativo con <i>ex<\/i> o <i>de<\/i> quando \u00e8 in dipendenza d\u2019un pronome, d\u2019un aggettivo di quantit\u00e0 usato sostantivamente, d\u2019un numerale o d\u2019un aggettivo comparativo o superlativo. Anzi, l\u2019uso classico evita il genitivo partitivo dopo i numerali. Raramente, poi, \u00e8 sostituito dall\u2019accusativo con <i>inter<\/i> o dall\u2019ablativo con <i>in<\/i>. <i>Aliquis e nostris discipulis<\/i>, <i>multi ex amicis<\/i>, <i>tres e militibus<\/i> <i>sociorum<\/i>, <i>acerrimus ex omnibus sensibus<\/i>, <i>diligentior<\/i> <i>e duobus pueris<\/i>, <i>sex e nostris militibus<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cicerone usa di rado <i>inter<\/i>, e solo in dipendenza dei superlativi, e preferisce <i>ex<\/i> a <i>de<\/i>; Cesare usa di rado <i>de<\/i>:<i> <\/i>3 volte nel <i>de bello Gallico<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Dopo <i>unus<\/i> si usa l\u2019ablativo con <i>de<\/i> o <i>ex<\/i> con maggior frequenza che il genitivo. Si usa invece quasi sempre il genitivo quando il complemento partitivo \u00e8 un pronome relativo o dimostrativo e dopo le espressioni <i>unus<\/i>&#8230; <i>alter<\/i>&#8230; <i>tertius<\/i>, <i>alius<\/i>&#8230; <i>alius<\/i>, <i>unus<\/i>&#8230; <i>alter<\/i>, <i>alteri<\/i>&#8230; <i>alteri<\/i>. Cic., <i>de fin.<\/i> 4, 2, 4: <i>Totam philosophiam tris in partis diviserunt, quam partitionem a Zenone esse retentam videmus. Quarum cum una sit, qua mores conformari putantur, differo eam partem, quae quasi stirps est huius questionis<\/i>. Cic., <i>de off. <\/i>1, 43, 152: <i>Cum omnis honestas manet a partibus quattuor, quarum una sit cognitionis, altera communitatis, tertia magnanimitatis, quarta moderationis, haec in diligendo officio saepe inter se comparentur necesse est<\/i>. Caes., <i>bell<\/i>. <i>Gall<\/i>. 5, 24, 2: <i>Ex quibus <\/i>(<i>legionibus<\/i>) <i>unam in Morinos ducendam C. Fabio legato dedit, alteram in Nervios Q. Ciceroni, tertiam in Esubios L. Roscio<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Quando <i>unus<\/i> \u00e8 seguito da un nome proprio in apposizione e regge il genitivo di un pronome relativo o dimostrativo, generalmente viene soppresso. Cic., <i>de prov. cons<\/i>. 2, 4: <i>Venio ad ipsas provincias, quarum Macedonia&#8230;<\/i> per <i>una quarum Macedonia<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Uter<\/i> e <i>uterque<\/i> al plurale sono sempre aggettivi sia se accompagnati da nomi sia se accompagnati da pronomi. Al singolare, invece, reggono il genitivo o l\u2019ablativo con <i>ex<\/i> o <i>de<\/i> se sono accompagnati da un pronome; sono aggettivi se sono accompagnati da un nome. <i>Utrique imperatores<\/i>, <i>utrisque imperatoribus,<\/i> <i>uter vestrum<\/i>, <i>uter consul<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nep., <i>Att<\/i>. 14, 2: <i>Parique fastigio steterit in utraque fortuna<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Caes., <i>bell. civ.<\/i> 3, 30, 9: <i>Eodemque die uterque eorum ex castris stativis a flumine Apso exercitum educunt<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Cat<\/i>. 30, 4: <i>Hi utrique ad urbem imperatores erant<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Virg., <i>Aen<\/i>. 6, 685: <i>Palmas utrasque tetendit<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Plerique<\/i> accompagnato da un nome pu\u00f2 essere aggettivo e concordare quindi con esso o pu\u00f2 avere la costruzione partitiva (<i>plerique<\/i> <i>homines<\/i> e <i>plerique<\/i> <i>hominum<\/i> (oppure <i>de<\/i>, <i>ex<\/i> <i>hominibus<\/i>). Accompagnato invece da un pronome ha solo la costruzione partitiva (<i>plerique illorum<\/i> o <i>plerique<\/i> <i>ex<\/i> o <i>de<\/i> <i>illis<\/i>). Al singolare \u00e8 di raro uso ed accompagnato quasi sempre da un nome collettivo con cui concorda (<i>plerusque exercitus<\/i>, <i>pleraque multitudo<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In italiano abbiamo dei genitivi partitivi apparenti, ai quali in latino non pu\u00f2 corrispondere un genitivo partitivo perch\u00e9 esprimono non una parte, ma un tutto. <i>Antonius omnes divitias, quas multas habuit, dedit.<\/i> <i>Ariovisti duae filiae, altera occisa, altera capta est<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luigi Ceci Sintassi latina Genitivo partitivo Il genitivo partitivo indica la parte d\u2019un tutto. Si trova in dipendenza di sostantivi che esprimono la parte di un tutto (pars militum, multitudo militum), di aggettivi comparativi e superlativi (maior fratrum, maximus fratrum, fortior militum, fortissimi militum), di avverbi superlativi (maxime deorum), di numerali cardinali e ordinali (quinque &#8230; <a title=\"Genitivo partitivo\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=192\" aria-label=\"Per saperne di pi\u00f9 su Genitivo partitivo\">Leggi tutto<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[14,38,9,15,13],"class_list":["post-192","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceci","tag-angelo-boezi","tag-genitivo-partitivo","tag-latino","tag-luigi-ceci","tag-sintassi-latina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=192"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":193,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/192\/revisions\/193"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}