{"id":174,"date":"2020-07-14T10:36:35","date_gmt":"2020-07-14T09:36:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=174"},"modified":"2020-07-14T10:39:42","modified_gmt":"2020-07-14T09:39:42","slug":"genitivo-di-quantita","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=174","title":{"rendered":"Genitivo di quantit\u00e0"},"content":{"rendered":"<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Luigi Ceci<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Sintassi latina<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Genitivo di quantit\u00e0<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Il genitivo di quantit\u00e0 esprime di che cosa si prende una quantit\u00e0, e si trova in dipendenza di nomi indicanti peso o misura (<i>libra argenti<\/i>, <i>modius tritici<\/i>), di avverbi usati sostantivamente in funzione di nominativo o di accusativo (<i>satis virium<\/i>, <i>parum sapientiae<\/i>, <i>offatim pecuniae<\/i>, <i>nimis<\/i> o <i>nimium<\/i> <i>lucis<\/i>, <i>partim<\/i> <i>illorum<\/i> <i>militum<\/i>) e di pronomi neutri o di aggettivi neutri di quantit\u00e0 usati sostantivamente, ma solo nel nominativo o nell\u2019accusativo, e spesso seguiti dal neutro di un aggettivo in caso genitivo con valore di sostantivo (<i>nihil<\/i> <i>causae<\/i>, <i>aliquid<\/i> <i>novi<\/i>, <i>quid<\/i> <i>novi<\/i>, <i>quid<\/i> <i>militum<\/i>, <i>quantum<\/i> <i>ingenii<\/i>, <i>plus<\/i> <i>virium<\/i>, <i>quod<\/i> <i>ornamentorum<\/i>, <i>plurimum<\/i> <i>gravitatis<\/i> ecc. ecc.).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> Si noti la differenza tra <i>quantum ingenii<\/i> e <i>quantum ingenium<\/i>, tra <i>plus virium<\/i> e <i>plures vires<\/i>. Le due prime forme mettono in maggiore rilievo l\u2019idea di quantit\u00e0.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Parum<\/i> ha il significato di \u201ctroppo poco\u201d, <i>paulum<\/i> quello di \u201cpoco\u201d. Il primo si oppone a <i>satis<\/i> e a <i>nimium<\/i>, il secondo a <i>multum<\/i>. Sall., <i>Cat<\/i>. 5, 3: <i>Satis eloquentiae, sapientiae parum<\/i>. Horat., <i>Sat<\/i>. 2, 6, 3: <i>Et paulum silvae super his foret<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Satis<\/i>, in unione con nomi concreti, si usa pi\u00f9 come avverbio che come sostantivo: <i>satis multi pueri<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Partim<\/i>, pi\u00f9 spesso che come sostantivo seguito dal genitivo o dall\u2019ablativo con <i>ex<\/i> o <i>de<\/i>, si trova in costruzione attributiva. Sall., <i>Iug<\/i>. 21, 3: <i>Milites Iugurthini signo dato castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentis fugant funduntque<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Quando gli aggettivi o pronomi neutri sostantivati hanno dopo di s\u00e9 un aggettivo della seconda declinazione, questo o li segue in caso genitivo o come apposizione: <i>nihil<\/i> <i>novi<\/i> o <i>nihil<\/i> <i>novum<\/i>; <i>aliquid<\/i> <i>novi<\/i> o <i>aliquid<\/i> <i>novum<\/i>. Se sono invece seguiti da un aggettivo della terza declinazione, questo li segue come apposizione: <i>nihil<\/i> <i>triste<\/i>, <i>aliquid<\/i> <i>triste<\/i>. Se infine sono seguiti da aggettivi della seconda e della terza declinazione, questi vanno tutti in genitivo se precede un aggettivo della seconda declinazione, seguono tutti come apposizione se precede un aggettivo della terza declinazione: <i>nihil boni et dulcis<\/i> o <i>nihil dulce et bonum<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Gli avverbi <i>eo<\/i>, <i>quo<\/i>, <i>huc<\/i> si trovano seguiti dal genitivo di un nome astratto. <i>Quo amentiae<\/i> per <i>ad quam amentiam<\/i>; <i>eo amentiae<\/i> per <i>ad eam amentiam<\/i>. Questo costrutto manca nell\u2019antico latino, in Cicerone, in Cesare e in Nepote; appare alcune volte prima in Sallustio (<i>Iug<\/i>. 5, 2: <i>Eo vecordiae processit<\/i>), poi in Livio, in Curzio e pi\u00f9 spesso in Tacito.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">L\u2019uso di <i>milia<\/i> indeterminato seguito da genitivo \u00e8 proprio della poesia della tarda latinit\u00e0, ma non \u00e8 ignoto alla poesia anteriore e se ne hanno esempi nella prosa argentea. Virg., <i>Aen<\/i>. 11, 16: <i>Caesis Volscorum milibus ante<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ov., <i>Met<\/i>. 12, 5: <i>Milia rumorum<\/i>. Suet., <i>Caes<\/i>. 28, 1: <i>Aliis captivorum milia dono offerens<\/i>. Plin., <i>Nat. hist. <\/i>14, 3: <i>Milia<\/i> <i>remediorum<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Arditissimo \u00e8 poi l\u2019uso di <i>milia<\/i> indeterminato senza il genitivo. Virg., <i>Aen<\/i>. 1, 491: <i>Penthesilea furens mediisque in milibus ardet<\/i>; Hor., <i>Sat<\/i>. 1, 6, 111: <i>Milibus atque aliis vivo<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">L&#8217;espressione italiana \u201cin un momento\u201d, \u201cper un momento\u201d si esprime in latino in tre modi: <i>punctum<\/i> o <i>puncto temporis<\/i>; <i>momentum<\/i> o <i>momento<\/i> con o senza <i>temporis<\/i>; <i>momentum<\/i> o <i>momento horae<\/i>. Il primo modo \u00e8 il pi\u00f9 usato, specie da Cicerone; il secondo \u00e8 assai frequente in Livio e in Curzio. Cic., <i>de<\/i> <i>nat<\/i>. <i>deor<\/i>. 1, 20, 52: <i>Nullo puncto temporis intermisso<\/i>. Liv., 3, 63, 1: <i>Momentoque non restituta modo pugna, sed inclinatur etiam Sabinis cornu<\/i>. Curzio, 9, 6, 21: <i>Ex Asia in Europae terminos momento unius horae transivi<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luigi Ceci Sintassi latina Genitivo di quantit\u00e0 Il genitivo di quantit\u00e0 esprime di che cosa si prende una quantit\u00e0, e si trova in dipendenza di nomi indicanti peso o misura (libra argenti, modius tritici), di avverbi usati sostantivamente in funzione di nominativo o di accusativo (satis virium, parum sapientiae, offatim pecuniae, nimis o nimium lucis, &#8230; <a title=\"Genitivo di quantit\u00e0\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=174\" aria-label=\"Per saperne di pi\u00f9 su Genitivo di quantit\u00e0\">Leggi tutto<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[14,33,9,15,13],"class_list":["post-174","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceci","tag-angelo-boezi","tag-genitivo-di-quantita","tag-latino","tag-luigi-ceci","tag-sintassi-latina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=174"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":177,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/174\/revisions\/177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}