{"id":128,"date":"2020-07-12T15:50:33","date_gmt":"2020-07-12T14:50:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=128"},"modified":"2020-07-12T16:44:29","modified_gmt":"2020-07-12T15:44:29","slug":"genitivo-con-aggettivi-qualificativi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=128","title":{"rendered":"Genitivo con aggettivi qualificativi"},"content":{"rendered":"<p align=\"CENTER\">Luigi Ceci<\/p>\n<p align=\"CENTER\">Sintassi latina<\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Genitivo con aggettivi qualificativi<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Hanno il genitivo (oggettivo) gli aggettivi che indicano ricordanza, desiderio, conoscenza, abbondanza, partecipazione, padronanza, ecc. e il loro contrario, come <i>memor<\/i>, <i>immemor<\/i>, <i>avidus<\/i>, <i>cupidus<\/i>, <i>studiosus<\/i>, <i>prudens<\/i>, <i>gnarus<\/i> (raro), <i>ignarus<\/i>, <i>peritus<\/i>, <i>imperitus<\/i>, <i>insuetus<\/i>, <i>conscius<\/i>, <i>inscius<\/i>, <i>rudis<\/i>, <i>particeps<\/i>, <i>expers<\/i>, <i>compos<\/i>, <i>potens<\/i>, <i>impotens<\/i> (liviano), <i>inops<\/i> ecc. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Questi aggettivi non hanno un senso completo prima che si sappia a che cosa si riferiscono. Per es.: <i>plenus<\/i> (di che?).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Alcuni, per altro, degli aggettivi sopra indicati si costruiscono anche diversamente.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Studiosus venandi aut pilae<\/i>;<i> perstudiosus musicorum<\/i>; <i>alicuius studiosus<\/i> = amico, ammiratore di qualcuno; pi\u00f9 spesso <i>studiosus rei alicuius<\/i> = che s\u2019interessa per; che si occupa di (cfr. <i>studere alicui rei<\/i> o <i>alicui<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Conscius<\/i> <i>maleficii<\/i>, <i>sceleris<\/i>: 11 volte col genitivo in Cicerone e sempre in Cesare, Nepote, Sallustio, Livio, ma anche col dativo (3 volte) in Cicerone: <i>facinoris<\/i> e <i>facinori<\/i> <i>conscium esse<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Rudis alicuius rei<\/i> o <i>in aliqua re<\/i>:<b> <\/b>pi\u00f9 comune in Cicerone il secondo costrutto.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Plenus<\/i> <i>auri<\/i>, <i>sanguinis<\/i>; rari i casi coll\u2019ablativo. Cic., <i>Verr<\/i>. 4, 126: <i>Ornamentis<\/i> <i>fanorum<\/i> <i>atque oppidorum plenam<\/i> <i>domum<\/i>: per evitare i troppi genitivi. Anche Quint. 9, 3, 1, scrive che nel <i>sermo antiquus<\/i> si diceva <i>plenus vini<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Vacuus<\/i> (ch\u2019\u00e8 il contrario di <i>plenus<\/i>) prende altra direzione e regge l\u2019ablativo di separazione con o senza <i>ab<\/i>. Cicerone e Cesare <i>vacuus igni<\/i>, <i>ab his rebus<\/i>, <i>ab his defensoribus<\/i>. In prosa \u00e8 una rarit\u00e0 <i>vacuus<\/i> col genitivo. Sallustio, <i>Iug<\/i>. 90: <i>frugum<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: medium;\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><i>Inops alicuius rei<\/i><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\">: Cic., <\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><i>de. or<\/i><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\">. 2, 40: <\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><i>inopem humanitatis oratorem<\/i><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\">; Cicerone anche coll\u2019ablativo: <\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><i>copiis inops<\/i><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\">, <\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><i>inops<\/i><\/span> <span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><i>verbis<\/i><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"sdfootnote\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Egens<\/i> = <i>exgens<\/i> (cfr. <i>exspes<\/i>, <i>expers<\/i>, <i>exlex<\/i>, <i>exos<\/i>, <i>exsanguis<\/i>): <i>egens velut exgens, cui ne gens quidem sit reliqua<\/i> (Forc.). Liv. 2, 6, 2: <i>extorris, egens<\/i>; Cic, <i>Tusc<\/i>. 3, 39: <i>expulans atque egens<\/i>; <i>fin<\/i>. 5, 84: <i>exul<\/i>, <i>orbus<\/i>, <i>egens<\/i>; Sall., <i>Iug<\/i>. 14, 17: <i>exsul patria, domo, solus atque omnium honestarum rerum egens<\/i>; Tac., <i>Ann<\/i>. 1, 53: <i>extorrem, infamem et omnis spei egenam<\/i> (Iuliam). Similmente da <i>exul<\/i> si passo ad <i>inops<\/i>. Non \u00e8 mai morto il significato originario.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In alcuni casi si trova il genitivo perch\u00e9 dipende dal sostantivo giacente nell\u2019aggettivo. Cicerone: <i>socius et consors<\/i> (sost. <i>sors<\/i>) <i>laborum<\/i>; <i>studiosus<\/i> (sost. <i>studium<\/i>) <i>rei<\/i> <i>militaris<\/i>; <i>expers<\/i> (sost. <i>pars<\/i>); <i>sollers<\/i> (sost. <i>ars<\/i>) <i>lyrae<\/i> (Or.). Quindi Orazio <i>exsul<\/i> (sost. <i>solum<\/i>) <i>patriae<\/i>; invece Sall., <i>Iug<\/i>. 14, 17: <i>patria<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In altri casi il genitivo non \u00e8 originario. La frase era <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>peritus<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"> (<\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>in<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">) <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>jure<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">; cfr. Cic., <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Lael<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">. 6: <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>prudens in jure<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">; <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>p. Cluent<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">. 8: <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>ingenio prudentior, jure peritus<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"> (per <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>concinnitas<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">). Poi venne <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>juris peritus<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Ma forse <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>jure peritus<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"> viene da <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>juris peritus<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">, come <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>necesse<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"> da <\/span><\/span><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>necessis.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Anche i partici presenti, usati aggettivamente, si costruiscono col genitivo, quando esprimono una qualit\u00e0 immanente: p. es. <i>ferens laborum<\/i>. Invece il participio presente coll\u2019accusativo, p. es. <i>ferens laborem<\/i>, accenna a un tempo determinato. La costruzione col genitivo, che si trova gi\u00e0 in Plaut., <i>Asin<\/i>. 857: <i>amans uxoris<\/i>, ebbe poca vitalit\u00e0. Comincia piuttosto tardi. Inizia Sall., <i>Iug<\/i>. 85, 15; 97, 35: <i>sciens locorum<\/i> e <i>belli<\/i>; 100, 3: <i>regionum scientissimi<\/i>; <i>hist<\/i>. 5, 19: <i>cupientissimus<\/i> <i>legis<\/i>. Cicerone ha spesso <i>amans<\/i> (<i>amantior<\/i>, <i>amantissimus<\/i>) <i>mei<\/i>, <i>rei publicae<\/i>, <i>populi Romani<\/i>; <i>appetens gloriae<\/i> (<i>alieni<\/i>); <i>patiens laborum<\/i> (<i>militiae<\/i>, <i>inediae<\/i>). Cos\u00ec <i>d. inv.<\/i> <i>patiens<\/i> <i>incommodorum<\/i>; ma anche <i>Sen<\/i>. <i>grat<\/i>. 4: <i>consules modesti legumque metuentes<\/i>; <i>p. Quint<\/i>. 19: <i>negotii bene gerens<\/i>; <i>d. or.<\/i> 1, 214: <i>sciens regendae rei publicae.<\/i> Pi\u00f9 frequente <i>peritus. d. fin<\/i>.: <i>cuiusvis generis<\/i> (<i>voluptatum<\/i>) <i>intelligens<\/i>. Tac., <i>Ann<\/i>. 15, 46: <i>populus novarum rerum cupiens<\/i> (class. <i>cupidus<\/i>); Liv. 21, 31,11: <i>flumen navium patiens<\/i>. La prosa classica limita l\u2019uso arcaico del participio presente col genitivo. <i>Prudens<\/i> = <i>providens<\/i> non \u00e8 pi\u00f9 sentito come participio presente; tuttavia Cicerone lo evita (<i>p. Quint<\/i>. 11) e usa <i>prudens in aliqua re<\/i>, ma <i>p. Sest<\/i>. 16:<i> ignarus et imprudens impendentium scelerum.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"sdfootnote\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Poco frequenti ma di uso ciceronianio: <i>neglegens<\/i> (<i>legum<\/i>, <i>officii<\/i>, <i>religionis<\/i>, <i>sociorum<\/i> <i>atque<\/i> <i>amicorum<\/i>); <i>metuens<\/i> (<i>legum<\/i>); sitiens (<i>d. or.<\/i> 3, 75) = <i>cupidus<\/i>, <i>avidus<\/i>; <i>perferens<\/i> (<i>iniuriarum<\/i>); <i>intellegens<\/i> (<i>d. fin.<\/i> 2, 63); <i>efficiens<\/i> (<i>off<\/i>. 3, 12; 3, 116); <i>conficiens<\/i> (<i>d. fin.<\/i> 5, 81); <i>despiciens<\/i> (<i>sui<\/i>); <i>colens<\/i> (<i>religionis<\/i> solo in <i>Planc<\/i>. 80); <i>negotii<\/i> <i>gerens<\/i> (<i>Sest<\/i>. 9; <i>Vat<\/i>. 12); <i>observans tui<\/i> (= <i>studiosus<\/i> <i>tui<\/i>). <\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"sdfootnote\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cesare, <i>Bellum<\/i> <i>Gallicum<\/i>, si hanno solo i seguenti: <i>peritus<\/i>, <i>imperitus<\/i> , <i>insuetus<\/i> (<i>laboris<\/i>, <i>navigandi<\/i>), <i>plenus<\/i>, <i>cupidus<\/i>, <i>conscius<\/i> (1, 14, 2: <i>si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"CENTER\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>Aggettivi relativi<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Non hanno un senso completo prima che si sappia a che cosa si riferiscono. <i>Plenus<\/i>: di che? <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Plenus<\/i> col genitivo (<i>auri<\/i>, <i>sanguinis<\/i>). Rari i casi coll\u2019ablativo: Cic., <i>Verr.<\/i> 4, 126: <i>ornamentis fanorum atque oppidorum plenam domum, <\/i>per evitare i troppi genitivi. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Anche Quint. 9, 3, 1: in <i>sermo antiquus<\/i> si diceva <i>plenus vini<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Vacuus<\/i> prende altra direzione: ablativo di separazione, semplice o con la preposizione <i>ab<\/i>. Cicerone e Cesare <i>vacuus igni<\/i>, <i>ab his rebus<\/i>, <i>ab defensoribus<\/i>. In prosa \u00e8 una rarit\u00e0 col genitivo: Sall., <i>Iug.<\/i> 90: <i>frugum<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In taluni casi \u00e8 il genitivo perch\u00e9 dipende dal sostantivo giacente nell\u2019aggettivo. Cicerone, <i>socius et consors <\/i>(sostantivo <i>sors<\/i>)<i> laborum<\/i>; <i>studiosus<\/i> (<i>studium<\/i>) <i>rei militaris<\/i>; <i>expers<\/i> (<i>pars<\/i>) col genitivo.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Quindi Orazio <i>exsul patriae, <\/i>ma Sall.,<i> Iug.<\/i> 14, 17: <i>patria<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Cic., <i>d. or.<\/i> 2, 40: <i>inopem humanitatis oratorem<\/i>; Orazio <i>sollers <\/i>(<i>ars<\/i>)<i> lyrae<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In altri casi il genitivo non \u00e8 originario: <i>peritus<\/i> (<i>in<\/i>) <i>iure<\/i>. Cic., <i>Lael.<\/i> 6: <i>prudens in iure<\/i>; Cic., <i>p. Cluent.<\/i> 8: <i>ingenio prudentior, iure peritus<\/i> (<i>concinnitas<\/i>). Poi <i>iuris peritus<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>N.B.<\/b> Forse <i>iure peritus<\/i> da <i>iuris peritus<\/i> (come <i>necesse<\/i> da <i>necessis<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nota: <i>piger militiae<\/i> in Or., <i>epist.<\/i> 2, 1, 124 = <i>peritus<\/i><i> militiae<\/i> in Liv. 8, 8, 17. Forse, locativo.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Dignus<\/i> ablativo e genitivo.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Orazio, <i>pertinax irae<\/i>, <i>pertinax<\/i> <i>docendi<\/i>, <i>pertinax ludere<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Participi usati aggettivamente: il participio \u00e8 una forma verbale, legata al tempo. Participio aggettivale: qualit\u00e0 immanente. <i>F<\/i><i>erentes laborem<\/i>, tempo determinato. <i>F<\/i><i>erentes laborum<\/i>, immanente, sempre.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">La costruzione \u00e8 antica: Plaut., <i>Asin.<\/i> 857: <i>amans uxoris<\/i>. Poca vitalit\u00e0: Cic., <i>sen. grat.<\/i> 4: <i>consules modesti legumque metuentes<\/i>; <i>pro Quint.<\/i> 19: <i>negotii bene gerens<\/i>; Sall., <i>Iug.<\/i> 85, 15; 97, 35: <i>sciens locorum <\/i>e <i>belli<\/i>; <i>Iug.<\/i> 100, 3: <i>regionum scientissimi<\/i>. Sallustio segue la costruzione non comune, Cicerone abbandona i primi costrutti.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Hist.<\/i> 5, 19: <i>cupientissimus legis<\/i>; Tac. <i>Ann.<\/i>, 15, 46: <i>populus novarum rerum cupiens <\/i>(classico <i>cupidus<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">La prosa classica limita l\u2019usa arcaico del participio presente col genitivo. <i>Prudens<\/i> = <i>providens<\/i> non \u00e8 sentito pi\u00f9 come participio. Pure, Cicerone lo evita: <i>Sest.<\/i> 16: <i>ignarus et imprudens impendentium scelerum<\/i>; <i>d. fin.<\/i> 2, 63: <i>cuiusvis generis voluptatum intelligens<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Participio perfetto passivo come aggettivo: <i>insuetus <\/i>col genitivo; <i>insolitus rerum bellicarum<\/i> (Sall., <i>Iug.<\/i> 39, 1). Cicerone: <i>iuris consultus<\/i> e <i>iure consultus<\/i>. Cos\u00ec <i>refertus<\/i>, pi\u00f9 volte in Cicerone. <i>Bell. Afr.<\/i> 13, 1: <i>aciem peditum confectam<\/i>. Antica latinit\u00e0: <i>macte virtutis<\/i> (<i>virtute<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Poeti augustei e prosa argentea, specie Orazio: <i>indoctus<\/i>, <i>notus<\/i>, <i>suetus<\/i>, <i>cautus<\/i>. Tra i prosatori eccelle Tacito: Tac., <i>Hist.<\/i> 4, 32: <i>irritus legationis<\/i>. Solo in Tacito <i>occultus odii<\/i>, <i>consilii<\/i> (= <i>odium celans<\/i>), accanto ad <i>occultus fingendis virtutibus<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nell\u2019et\u00e0 postclassica si hanno anche rari gerundivi col genitivo: Sen. (<i>phil.<\/i>), <i>cons. ad Mar.<\/i> 2: <i>admirandus frugalitatis<\/i>. Cos\u00ec Tac., <i>Ann.<\/i> 14, 40: <i>spernendus morum<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sall., <i>Cat.<\/i> 5, 4: <i>sui profusus<\/i> come contrapposto ad <i>alieni appetens<\/i>; 7, 6: <i>laudis avidi, pecuniae liberales erant <\/i>(<i>concinnitas<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Particeps<\/i> (<i>expers<\/i>), <i>compos<\/i> (<i>sui<\/i>), <i>memor<\/i> (<i>immemor<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Ignarus<\/i>: Cicerone, Sallustio e altri. <u>G<\/u><i>narus <\/i>\u00e8 molto raro. In Cicerone, <i>rudis<\/i>; pi\u00f9 comune <i>rudis in aliqua re<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Prudens<\/i> una volta in Nepote.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Conscius<\/i> (<i>maleficii<\/i>, <i>sceleris<\/i>) col genitivo 11 volte in Cicerone (sempre in Cesare, Nepote, Livio e Sallustio), ma anche col dativo (3 volte in Cicerone): <i>facinoris <\/i>e <i>facinori conscium esse<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Potens<\/i> ed <i>impotens<\/i> liviani.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Inops<\/i>,<i> <\/i>in Cicerone anche coll\u2019ablativo (<i>copiis inops<\/i>, <i>inops verbis<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Studiosus<\/i> (cfr. <i>studere<\/i>: <i>alicui rei<\/i> o <i>alicui<\/i>): <i>alicuius studiosus<\/i>, \u201camico\u201d, \u201cammiratore di qualcuno; pi\u00f9 spesso <i>studiosus rei alicuius<\/i> = \u201csi interessa per\u201d, \u201csi occupa di\u201d; <i>studiosus venandi aut pilae<\/i>; anche <i>perstudiosus<\/i> (<i>musicorum<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Cesare, <i>bellum Gallicum<\/i>, solo i seguenti: <i>peritus<\/i>, <i>imperitus<\/i>, <i>insuetus<\/i> (<i>laboris<\/i>, <i>navigandi<\/i>), <i>plenus<\/i>, <i>cupidus<\/i>, <i>conscius<\/i> (1, 14, 2).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Egens<\/i> = <i>exgens<\/i> (<i>egens velut exgens, cui ne gens quidem sit reliqua<\/i>; cfr. <i>exspes<\/i>, <i>expers<\/i>, <i>exlex<\/i>, <i>exos<\/i>, <i>exanguis<\/i>). Liv. 2, 6, 2: <i>extorris<\/i>, <i>egens<\/i> (Tarquinio cacciato da Roma); Cic., <i>Verr.<\/i> 5, 143: <i>ubicumque terrarum et gentium<\/i>; Cic., <i>Tusc.<\/i> 3, 39: <i>exulans atque egens<\/i>; Cic., <i>fin.<\/i> 5, 84: <i>exul orbus egens<\/i>; Cic., <i>d. rep.<\/i> 3, 34: <i>sed his poenis egestate exilio vinculis verberibus elabuntur saepe privati<\/i>; Sall., <i>Iug.<\/i> 14, 97: <i>exul patria domo, solus atque omnium honestarum rerum egens<\/i>; Tac., <i>Ann.<\/i> 1, 53: <i>extorrem infamem et omnis spei egenam<\/i> (<i>Iuliam<\/i>).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Non \u00e8 mai morto il significato originale: Cic., <i>off.<\/i> 2, 38: <i>qui exilium, qui egestatem timet<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">Seneca da <i>egens <\/i>pass\u00f2 ad <i>inops<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Egens<\/i> due volte in Cesare, 30 volte nelle orazioni di Cicerone. <i>Pauper<\/i> mai in Cesare e solo 3 volte nelle orazioni di Cicerone (<i>egestas<\/i> 32 volte, <i>paupertas<\/i> una volta).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\">In Tacito: a) genitivo con aggettivi relativi (genitivo del complemento oggetto); b) aggettivi con senso assoluto. Quest\u2019ultimo uso ignoto a Cicerone e Cesare; qualche volta in Sallustio, regolare nei poeti augustei e in quelli del I secolo e in Tacito. Neologismo. <i>Manifestus<\/i> (Tac., <i>Ann.<\/i>, 2, 57; 13, 23; cfr. Sall., <i>Cat.<\/i> 52, 36; <i>Iug.<\/i>, 35, 8); <i>cupiens<\/i> (Tac., <i>Ann.<\/i>, 1, 75; 16, 6\u2026). Cos\u00ec, <i>vacuus<\/i>, <i>fertilis<\/i>, <i>fecundus<\/i>, <i>egregius<\/i>, <i>acer<\/i>, <i>strenuus<\/i> (con <i>belli<\/i>, <i>militiae <\/i>ecc.) sono propri solo di Sallustio e Tacito.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Courier New, monospace;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Egens<\/i>: Tacito 6 volte col genitivo, 5 coll\u2019ablativo. Forse coll\u2019ablativo \u00e8 del <i>sermo familiaris<\/i>, perch\u00e9 Plinio Minore usa solo l\u2019ablativo e Petronio usa l\u2019ablativo 12 volte e il genitivo una.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Luigi Ceci Sintassi latina Genitivo con aggettivi qualificativi Hanno il genitivo (oggettivo) gli aggettivi che indicano ricordanza, desiderio, conoscenza, abbondanza, partecipazione, padronanza, ecc. e il loro contrario, come memor, immemor, avidus, cupidus, studiosus, prudens, gnarus (raro), ignarus, peritus, imperitus, insuetus, conscius, inscius, rudis, particeps, expers, compos, potens, impotens (liviano), inops ecc. Questi aggettivi non hanno &#8230; <a title=\"Genitivo con aggettivi qualificativi\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.angeloboezi.net\/?p=128\" aria-label=\"Per saperne di pi\u00f9 su Genitivo con aggettivi qualificativi\">Leggi tutto<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[14,16,9,15],"class_list":["post-128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceci","tag-angelo-boezi","tag-genitivo","tag-latino","tag-luigi-ceci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=128"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":131,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128\/revisions\/131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.angeloboezi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}